Veerkracht als vroege waarschuwing: zo voorkom je verzuim

Veerkracht is een van de belangrijkste drijfveren in een gezonde organisatie. Als de veerkracht van medewerkers afneemt, ontstaat er vaak iets wezenlijks onder de oppervlakte dat aandacht verdient. Toch blijft veerkracht in veel organisaties ongemeten en ongezien, totdat het verzuim oploopt. In dit artikel verkennen we samen met de VitaliteitsGroep waarom veerkracht meten een vroege waarschuwing is, waarom hulp vragen voor veel mensen de grootste drempel blijkt, en hoe bewustwording en meten bijdragen aan een vitale organisatie met minder verzuim en betere bedrijfsresultaten. 

Wil je deze en nog andere partnerverhalen lezen over hoe jij kunt werken aan meer werkgeluk en betere bedrijfsresultaten? Download dan ons gratis 19 Drijfveren van werkgeluk | Whitepaper. 

Veerkracht: wat is het eigenlijk?

Veerkracht klinkt als een abstracte eigenschap, maar wetenschappelijk gezien bestaat veerkracht uit vier concrete elementen: stressbestendigheid, doorzettingsvermogen, aanpassingsvermogen en sociale steun (Masten, 2001). Samen bepalen deze vier factoren in grote mate hoe goed medewerkers omgaan met veranderingen en tijdelijk stressvolle situaties.

"In de praktijk komen we deze factor vooral tegen als onderdeel van Vitaliteit", legt Linda Graafland, COO en stress- en burn-outexpert van de VitaliteitsGroep, uit. "Dat houdt mensen onder andere veerkrachtig, zodat ze goed kunnen omgaan met veranderingen en tijdelijk stressvolle situaties."

Veerkracht en vitaliteit zijn daarmee geen losse begrippen. Ze staan in directe verbinding met elkaar. Vitaliteit voedt veerkracht. Een verstoorde energiebalans ondermijnt die veerkracht. En zodra veerkracht begint af te nemen, ontstaan er signalen die vragen om aandacht.

Veerkracht meten als vroege waarschuwing: wat een afname je vertelt

Het moment waarop veerkracht begint af te nemen is een cruciaal signaal. Niet omdat iemand op dat moment al uitvalt, maar omdat de afname bijna altijd voorafgaat aan verzuim.

Graafland: "Het meten van Veerkracht bij medewerkers en organisatie-breed is een belangrijke graadmeter. Als er structureel iets niet goed gaat, dan neemt de veerkracht af. Daarna ontstaat verzuim. Het is dus een belangrijk signaal om verder te kijken naar wat er speelt op de werkvloer."

Die volgorde is belangrijk: eerst daalt veerkracht, dan volgt verzuim. Organisaties die veerkracht doorlopend meten, zien de signalen voordat ze uitmonden in uitval. Ze hebben de tijd om te onderzoeken wat eronder ligt. Speelt er werkdruk die te hoog is? Ontbreekt sociale steun? Zit er een verstoorde werksituatie die mensen niet expliciet benoemen?

Het meten van drijfveren als werkgeluk en medewerkerstevredenheid maakt deze onderliggende factoren zichtbaar. Zo wordt inzichtelijk wat er op de werkvloer speelt en waar de belangrijkste verbeterpunten liggen. Pulse-metingen geven daarbij real-time inzicht in hoe veerkracht zich ontwikkelt in je organisatie.

Veerkracht versterken door bewustwording en anticiperen

Een van de kernelementen van de aanpak van de VitaliteitsGroep is bewustwording. Niet als doel op zich, maar als voorwaarde om tijdig te kunnen ingrijpen wanneer veerkracht begint af te nemen. Bij hun brede aanpak met aandacht voor lichaam en geest speelt bewustwording en sneller anticiperen op lichamelijke alarmsignalen een belangrijke rol.

Graafland: "Bewustwording op het gebied van vitaliteit zouden organisaties eigenlijk continu aan moeten werken. Vooral omdat we in onze drukke en complexe samenleving steeds minder bewust zijn van ons eigen gedrag en functioneren. Diverse onderzoeken laten zien dat dit sterk is afgenomen, vergeleken met bijvoorbeeld vijftig jaar geleden."

Die verminderde zelfwaarneming maakt dat medewerkers signalen van het eigen lichaam en van het team vaak te laat oppakken. Ze weten wel dat ze moe zijn, maar niet dat die moeheid een voorbode is van iets groters. Ze merken wel dat samenwerking schuurt, maar herkennen niet dat het systeem onder druk staat en de veerkracht afneemt.

Meetinstrumenten helpen om die blinde vlekken zichtbaar te maken. Niet om medewerkers te controleren, maar om hen en hun leidinggevenden in staat te stellen sneller te handelen op signalen die anders pas later worden opgepikt.

Verzuim voorkomen: waarom preventie en veerkracht vaak te laat op de agenda komen

Preventie is voor veel organisaties een lastig onderwerp. "Organisaties vinden 'preventie' vaak eerst toch een beetje een vies woord", stelt oprichter Pieter van Aalst. "Tot het moment dat het verzuim oploopt of de organisatie minder goed begint te functioneren. Dan wordt onze hulp ingeroepen. Eerst om de 'brand' te blussen en daarna ook om nieuwe problemen in de toekomst te voorkomen. Want vitaliteit en werkplezier zijn cruciaal voor het succes van een organisatie."

Deze paradox is herkenbaar. Preventie voelt als een kostenpost zolang er geen probleem is. Zodra er wel een probleem is, wordt het urgent en duurder om op te lossen. Organisaties die veerkracht en vitaliteit structureel meten, doorbreken die cyclus. Ze investeren vooraf in inzicht en bouwen daarmee een organisatie die eerder ziet wat er speelt en sneller kan anticiperen.

Dat heeft directe gevolgen voor bedrijfsresultaten. Minder verzuim, minder verloop, hogere productiviteit en een organisatie die beter functioneert. Burn-out preventie die werkt, begint met meten wat anders onder de oppervlakte blijft.

Drijfveren meten als startpunt voor gerichte actie

Het meten van belangrijke drijfveren in de organisatie is vaak een belangrijk startpunt voor de aanpak van de VitaliteitsGroep. Daarvoor werken ze bij klanten met 2DAYSMOOD.

Van Aalst: "Het meten van drijfveren geeft een organisatie belangrijke inzichten én concrete aandachtspunten om doelgericht aan te werken. Zo kom je sneller tot een betere aanpak."

Graafland vult aan: "En het helpt medewerkers en leidinggevenden om zelf sneller de juiste gesprekken te voeren. De data maakt goed zichtbaar wat er op de werkvloer speelt en wat belangrijke verbeterpunten zijn."

Die combinatie van inzicht en actie maakt werkgeluk meten tot meer dan een rapportagetool. Het wordt een instrument dat leidinggevenden en medewerkers in staat stelt om het gesprek te voeren dat anders niet gevoerd wordt. Medewerkersbetrokkenheid verbeteren en personeelsverloop verminderen beginnen daar: bij de dialoog die ontstaat als signalen zichtbaar worden gemaakt.

Waarom hulp vragen de grootste drempel blijkt

Een van de meest opvallende patronen die de VitaliteitsGroep in de praktijk ziet, heeft niets met processen of systemen te maken. Het gaat over een diepmenselijke drempel: mensen vinden het moeilijk om hulp te vragen.

Graafland: "Dat blijken mensen een van de moeilijkste dingen te vinden. Ze vragen geen hulp omdat ze het idee hebben dat ze het zelf (moeten) kunnen. Hulp vragen wordt als 'zwak' gezien en kan een gevoel van falen geven. Bij leidinggevenden zien we vaak dat zij het idee hebben dat ze alles zelf moeten doen. Wanneer iemand hier bewust van wordt en beter mee leert omgaan, kan verstoring door een body & mind disorder vaak relatief snel worden opgelost. Uiteraard binnen een bredere aanpak met aandacht voor lichaam en geest."

Van Aalst illustreert het treffend: "Wat doe je als je met een gebroken been zit? Omdat dit blijkbaar gewoon en zichtbaar is, onderneem je actie. Met een 'gebroken hoofd' ga je gesprekken aan."

Dat beeld raakt de kern van het probleem. Fysieke klachten zijn zichtbaar en sociaal geaccepteerd als reden om hulp in te schakelen. Mentale uitputting of verminderde veerkracht niet, terwijl ze net zo reëel en net zo behandelbaar zijn. Het doorbreken van die cultuur begint bij bewustwording en meten: door veerkracht en vitaliteit structureel te monitoren, wordt zichtbaar wat anders onbesproken blijft.

Het sneeuwbaleffect: hoe één aanpak een hele organisatie raakt

Wat begint met één medewerker die geholpen wordt, zet vaak iets groters in gang. Van Aalst: "Als wij één medewerker met klachten hebben geholpen en die beter in zijn vel zit, blijft dat niet onopgemerkt bij collega's. Dan zien we vaak dat er meer interesse komt voor onze hulp en begeleiding. Dan daalt het verzuim en wordt de hele organisatie vitaler en veerkrachtiger. Deelnemers worden ambassadeurs en het draagvlak groeit. Dan is de organisatie ook ontvankelijker om meer aan preventie te doen."

Dat sneeuwbaleffect laat zien dat investeren in veerkracht en vitaliteit geen individuele interventie is. Het raakt de hele organisatiecultuur. Collega's zien dat hulp vragen mag. Leidinggevenden zien dat aandacht voor vitaliteit loont. En de directie ziet dat preventie niet duurder is dan brandjes blussen, maar juist goedkoper.

Duurzame inzetbaarheid, minder verzuim en betere bedrijfsresultaten zijn de meetbare uitkomsten van deze beweging. Werkplezier verhogen gebeurt niet door een campagne, maar door een organisatie die structureel ruimte maakt voor veerkracht, vitaliteit en menselijke gesprekken.

Vier inzichten uit het verhaal die je kunt inzetten in jouw organisatie

Wil je zelf aan de slag met het versterken van veerkracht in jouw organisatie? Vier inzichten die voortkomen uit het verhaal van de VitaliteitsGroep om direct mee te starten.

• Meet veerkracht als vroege waarschuwing Veerkracht neemt af voordat verzuim zich manifesteert. Door veerkracht structureel te meten, zie je signalen voordat ze klachten worden. Dat geeft tijd om te onderzoeken wat er speelt en gericht bij te sturen.

• Werk continu aan bewustwording Zelfwaarneming is sterk afgenomen in onze complexe samenleving. Medewerkers en leidinggevenden pakken signalen van hun lichaam en team vaak te laat op. Structurele aandacht voor bewustwording helpt om sneller te anticiperen.

• Normaliseer hulp vragen Hulp vragen wordt vaak als 'zwak' gezien, terwijl het juist het begin van herstel is. Door dit openlijk te benoemen en bespreekbaar te maken, doorbreek je een cultuur die mensen onbedoeld in de weg zit.

• Investeer in preventie voordat het urgent wordt Preventie voelt pas urgent als het verzuim oploopt. Organisaties die vooraf investeren in meten en bewustwording, bouwen aan een organisatie die eerder ziet wat er speelt en sneller kan ingrijpen.

Wil je deze en nog andere partnerverhalen lezen over hoe jij kunt werken aan meer werkgeluk en betere bedrijfsresultaten? Download dan ons gratis 19 Drijfveren van werkgeluk | Whitepaper.  

Samenvatting

Veerkracht is een belangrijke drijfveer die nauw samenhangt met vitaliteit en werkgeluk. Wetenschappelijk bestaat veerkracht uit vier elementen: stressbestendigheid, doorzettingsvermogen, aanpassingsvermogen en sociale steun. Wanneer veerkracht structureel afneemt, ontstaat verzuim. Dat maakt veerkracht meten een belangrijke graadmeter voor wat er op de werkvloer speelt. De VitaliteitsGroep laat zien dat bewustwording, hulp durven vragen en doorlopend meten van drijfveren de basis vormen voor een organisatie die verzuim voorkomt in plaats van blust, met directe gevolgen voor werkgeluk, medewerkersbetrokkenheid en bedrijfsresultaten.

Veelgestelde vragen  over veerkracht en verzuimpreventie